Isidora Todorović – Anonimni identitet i sloboda političke ekspresije na iternetu

Autor: Isidora Todorović


Ako bismo poverovali sociologu Ervinu Gofmanu (ErvingGoffman)svaka socijalna interakcija je obeležena svojevrsnim teatralizmom, tačnijeizvesnim performativnim kvalitetom. Kao na pozorišnoj bini usvakodnevnom dijalogu mi zamišljamo scenu na kojoj “glumimo”optimalnu verziju sebe. Za Gofmana ceo svet je bina, a svakameđuljudska interakcija performativ. Na ovaj način mogli bismo darazlikujemo politički performativ, verski performativ ilisocio/kulturoliški performativ kao razne verzije koncepta politikaidentiteta.1Međutim, ukoliko politika identiteta oblikuje naše svakodnevneinterakcije formirajući naša ponašanja, političke, profesionalne,ideološke ili lične/intimne akcije i ciljeve da li na taj načinuslovljava i našu slobodu da budemo nešto drugo? Naime, ukolikobismo uklonili identitet iz jednačine politike identiteta, tačnijezamenili ga anonimnošću, da li bismo i dalje imali iste ciljeve ipotrebe ili oslobođeni od sociokulturološkog i ideološkog, uzpomoć anonimnog identitetakonačno postali optimalna verzija samih sebe? U potraziza novim oblicima autonomije u odnosu na identitet nailazimo na formusocijalne interakcije koja obećava slobodu bez presedana formulisanukroz anonimni govor na internetu.

“Na internetu niko ne zna da si pas”2

Od svoje pojave sredinom devedesetih godina Internet (world wide web) redefiniše socijalnu interakciju. Mreža formuliše nove forme međuljudskih odnosa, uvođenjem fenomena kao što su socijalni mediji, digitalni identitet ili kompjuterski “oblak”3. Mreža takođe, reafirmiše koncept anonimnog govora. Naime, prateći logiku stare šale Pitera Štajnera (Peter Steiner) “Na internetu niko ne zna da si pas”, razni imidž bordovi (image board), koment boksovi (comment box) i naši virtualni alter egoi – avatari4 omogućavaju anonimnu ekspresiju ideja, mišljenja i stavova. Međutim, ukoliko se na ovaj način, anonimnošću oduzme odgovornost vezana uz prepoznavanje koje nosi naše ime/ identitet da li komunikacija postaje samo divlji zapad optužbi, psovki i vulgarizama ili anonimnost otvara nove mogućnosti političke ekspresije i ekspresije identiteta. Na posletku, koliko obećanje o apsoltnoj slobodi u virtualnom prostoru ignoriše teret nasleđa našeg fizičkog identiteta?

U savremenoj kritičkoj teoriji identitet shvaćen u klasičnom smislu5 je formulisan kao nestalna kategorija – mesto konstantnog pregovaranja oko određenih njegovih aspekata. Za postkolonijalistu Gajatri Spivak (Gayatri Chakravorty Spivak) identitet je fluidna kategorija u stalnoj tranziciji između kulture i ideologije, prošlosti i sadašnjosti. Naime, pokušavajući sebi da odgovori na pitanje da li je njen identitet žene u dekolonijalizovanom svetu (konkretno postkolonijalnoj Indiji) u sukobu sa njenim identitetom feminiskinje francuske škole ( koja je svoj povoj imala u trenutcima britanske kolonijalizacije Indije) Spivak upravo predlaže pregovor kao model.6 Spivak, sebe vidi i kao jedno i kao drugu kategoriju i na posletku, kao mnoštvo drugih nenavedenih kategorija… Za postkolonijalizam kao teoretski pokret, je međutim, karakteristično insistiranje na teritorijalnom i etnografsko/kulturološkom nasleđu – ideji o svetu novih granica i novih podela moći. Ovako shvaćen “novi” svet ima ,međutim, svoj presedan u ateritorijalnoj i kulturološki neutralnoj pojavi – internetu. Naime, iako na webu, ip7 adrese prate našu geolokativnost, te se određene vrste fizičke restrikcije kretanja sve češće pojavljuju8 fizička dislokacija sa sajta na sajt ne zahteva pasoš – fizičku manifestaciju našeg nasleđenog identiteta. Naš virtualni identitet formuliše istorija pretraga u našem brauzeru. Oslobođenje od identiteta pogotovo je prisutno u anonimnoj komunikaciji, konkretno kada se korisnik interneta uloguje na sajt anonimno i na taj način komunicira. Moja teza je da se kroz anonimnu objavu političkih stavova i praksu anonimnih političkih akcija na internetu formuliše nova vrsta kolektivnog identiteta, identieta koji pregovara između nasleđa svoje fizičke manifestacije – ideologije, kulture, identiteta u fizičkom prostoru i svoje virtualne manifestacije – ideologije, kulture, identiteta u virtualnom prostoru. Novi kolektivni anonimni politički identitet formuliše fuzija između klasičnih parametara koji definišu identitet i novih – apatridnost, aistoričnost i metarodnost. Ovaj novi kolektivni identitet formuliše svoju egzistenciju kratkoročno i kroz manifestaciju trenutne političke akcije, posle koje se disperzuje i vraća u bajtove i pojedince. Ideal ovog zaista postmoderog identiteta možemo naći u metaformaciji nazvanoj Anonimous.

Case study – Anonimous

“Anonymous” se može definisati kao “Decentralizovana on-line zajednica koja deluje anonimno na kordinisan način, uglavnom ka labavo formulisanom cilju oko kojeg su se složili.”9 Iako se spekuliše o stvarnoj strukturi “Anonymous” zajednice10 širo korisničko – aktersku strukturu možemo pozicionirati u domen korisnika raznih image/message bordova (4chan, Futaba) kao i mnogih foruma i wikija. Politika “Anonymous-a” se može opisati izjavom: “We did it for the lulz”11 koja bi se grubo mogla prevesti učinili smo to da bismo se dobro nasmejali. “Anonymous” za lulzove hakuju sajt fondacije epileptičara,12 teraju najmoćniju ženu američkog medijskog neba – Opru (Oprah) da u programu izgovori reči: “9000 penisa”13 i ddosuju14 sajt religijskog kulta “Sajentologije” (Scientology)15. Inicijalno politika lulza nema angažovan karakter i ogledala se u šalama sa ponekad okrutanim karakterom (kao sajt za borbu protiv epilepsije koji izaziva epilepčki napad). Međutim, posle 2009. godine politika lulza sve više migrira u prostor političkog otpora.16

We are Anonymous. We are Legion. We do not forgive. We do not forget. Expect us.”17

Politika lulza 2010. godine formuliše akciju nazvanu “Operacija osveta” (Operation Payback).18 “Operacija osveta” postaje sistemska akcija borbe za slobodu na internetu. U dominantnom medijskom diskursu američkih korporativnih televizija (Fox,CBS) “Anonymous” se opisuje kao skupina internet terorista. Sa druge strane, pionir pokreta slobodnog softvera (free software movement) Ričard Stalman (Richard Stallman) metodologiju rada ove grupe – ddos napad stavlja u kategoriju građanske neposlušnosti proklamujući: “ Akcije protiv MasterCard i Amazon nisu hakovanje. Ljudi jednostavno nalaze načine da protestuju u digitalnom prostoru.”19 Na ovaj način opisana metodologija ddos napada (koja po Stalmanu) ne ostavlja žrtve, (osim korporativnih konglomerata) te se ne može ni nazvati terorizmom. Stalmanovskom logikom ddos napadi postaju akcije otpora nove civilne inteligencije u okviru virtualnog prostora, a “Anon” samo katalizatorski faktor. Posmatrajuću fenomen “Anona” veoma malo stvari možemo sa sigurnošću vezati za ovu grupu. Naime, sa sigurnošću možemo primetiti jedino da tačan broj, pojedinačne fizičke lokacije članova grupe, kulturološko nasleđe i političke afilijacije čak ni ideologija nisu jasno definisani. “Anonimous” se organizuje oko pojedinačnih aktivističkih akcija uz pomoć image boarda 4chan-a, posle kojih se pojedinačni članovi disperzuju. Dakle, fiksni pojam ideologija (kao jedan od manifestacija politike identiteta) menja manje fiksni “akcija”. Pojedinačne akcije se mogu definisati na obe strane političkog spektra (i kao levo orjentisane i kao desno orjentisane) i omogućavaju pojedinim članovima koji formulišu “Anonimous” da funkcionišu uprkos ili u skladu sa pojedinačnim ideoligijama. Dalje, teritorijalnost (kao nezaobilazno fizičko nasleđe našeg identiteta formulisanu idejom o pripadanjem državi, njenim običajima i njenom pravu) zamenjuje apatridnost. Akcije “Anonimous-a” nisu vezane za jednu lokaciju nego za ceo svet, bez obzira na fizičku lokaciju pojedinačnih članova, i uprkos pasošu (kao manifestaciji nasleđenog identiteta) aktera u pojedinačnim akcijama. Za “Anonimous” je karakterističan i fenomen metardnosti. Naime, mi kao posmatrači ovih akcija, nismo sigurni koji procent članova je muškog a koji ženskog pola, što međutim, ne sprečava samu grupu da organizuje akcije vezanih za prava žena ili lgbt osoba.20 I na posletku, jedna od najbitnijih karakteristika “Anonimous-a”, ali i anonimnog kolektivnog online ideniteta je disperzivnost. Ovaj i ovakav identitet postoji u trenutku pojedinačne akcije, dok po njenom završetku paraidentitet nestaje a pojedinačni članovi se vraćaju svojim fizičkim identitetima.

Zaključak:

Internet, www, web 2.0, mreža je danas nezaobilazni model redefinisanja socijalnih interakcija. Mreža, kroz svoju ekspanziju nudi sveža i jedinstvena polja za preispitivanje dogme svakodnevice. Jedna od dogmi koja dobija svojevrsni makeover (makeover – ulepšavanje, promena izgleda) je ideja o fizičkom identitetu. Politika identiteta koja definiše kategorije pojedinačnih ideoliških afilijacija ne pokriva hibridni anonimni metaidentitet. Novi kolektivni anonimni on-line identitet čini se zaista omogućava slobodu od našeg nasleđenog identiteta. Naime, identitet koji je nasleđen rođenjem u fizičkom svetu i formulisan konstantnim kompromisima između naše ideologije i ograničenjim mogućnostima svakodnevne prakse dobija svoj oslobođeni virtuelni pandan. Kao što primer “Anonimous-a” pokazuje, kolektivni anonimni identitet se manifestuje u trenutku pojedinačne akcije a ne ideologije i članstva. Ukoliko se ne slažemo sa pojedinačnom akcijom mi u njoj ne učestvujemo, povlačimo svoju “člansku knjižicu” i pristupnicu do sledeće akcije. Pojedinci u okviru ove grupe možda deluju u okviru određene ideologije i konkretnog političkog identiteta ali kao kolektivitet “Anonimous” postoji rasterećen od istog. Anonimnost na ovaj način omogućava rasterećenje od klasičnih manifestacija identiteta, dok nas disperzivnost i metaprisutnost ovakve forme ne ogrničava i uslovljava. Na ovaj način, kolektivni anonimni on-line identitet redefiniše do sada fiksirane socijalne odnose i naše ideje o nama samima i uvodi eru novog JA.

Literatura:

Protocol, How Control Exists after Decentralization, Alexander R. Galloway

The MIT Press Cambridge, Massachusetts London, England, 2004.

A Critique of Postcolonial Reason: Toward a History of the Vanishing Present, Gayatri Chakravorty Spivak ,harvard,Massachusetts 1999.

The Presentation of Self in Everyday Life ,Ervin Goffman, Anchor Books, New York, 1959.

1Ovaj termin svoje istorijske korene traži u Marksovoj izjavi da klasa postaje svesna sebe i razvija klasni identitet, dok se danas najčešće vezuje za teorijske koncepte rase, seksualne orjentacije ili feminizma.

2 Izjava: “On the Internet, nobody knows you’re a dog” vezana je za strip Pitera Štajnera, objavljen u novinama “ The New Yorker” , 1993. godine. Strip prikazuje dva psa: jednog koji sedi na stolici ispred kompjutera, i izgovara ovu rečenicu psu koji sedi ispred njega. Strip možete naći na sledećoj adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/On_the_Internet,_nobody_knows_you’re_a_dog.

3Cloud computing je forma virtualnog odlaganja podataka koje ne zahteva prostor na korisnikovom hard disku. Podaci su čuvanu u “oblaku” tačnije kao delići informacija na raznim serverima.

4Na žalost, ovi pojmovi nemaju adekvatne prevode na srpski jeezik te su korišćeni u transliterovanom obliku.

5Kao manifestacija našeg sociokulturološkog nasleđa u fizičkom svetu.

6Malo više o ovome može se naći u knjizi: “ Acting bits/ identity talk” autorke Gayatri Chakravorty Spivak.

7Internet protocole, je numerička adresa koja je dodeljena svakom fizičkom kompjuteru i objašnjava lokaciju određenog sajta, servera ili kompjutera.

8Malo više o problemima interneta kao oruđa biopolitičke kontrole može se pročitati u knjizi Protocol: 

How Control Exists After Decentralization, autora Alexander R. Galloway.

9

 http://en.wikipedia.org/wiki/Anonymous_(group).

10

 Postoji i teza da je većina njihovih akcija zapravo osmišljena i izvedena od strane jednog hakera nazvanog “The Jester” koji na svom blogu preuzima odgovornost za određene akcije: http://th3j35t3r.wordpress.com/.

11

 Igra reči gde abrivijacija lol – lots of laugs, puno smeha postaje lolz.

12

 Na sajtu su se pojavile blješteće animacije koje bolesnicima koji boluju od epilepsije mogu da izazovu napad.

13

 Naime, jedan od članova Anonymousa je postavio izvesan tekst, ironiske prirode na blog Oprah.com. Opra je tekst pročitala uživo u program ne shvativši njegov ironični karakter; Scena se može pogledati na sledećoj adresi: http://www.youtube.com/watch?v=slDAPms8Tvs&feature=related

14

 Ddos – distributed denial-of-service attack se dešava kada se grupa korisnika uz pomoć raznih programa preoptereti server i blokira određeni sajt.

15

 U operaciji nazvanoj “Chanology” Anonymous obara sajt ovo verskog kulta uz pomoć ddos napada. Izjava Anonymousa vezana za ovaj napad se može naći na sledećoj adresi : http://www.youtube.com/watch?v=JCbKv9yiLiQ

16

 Neke od akcija Anonymous-a posle 2009. godine su: “Anonymous Iran” – pomoć iranskoj zelenoj partiji u revolutivnim aktivnostiam(2009); “Operation Leakspin” – sortiranje i skretanje pažnju na određene dokumente Vikiliksa “Wikileaks”; napad na “HBGary Federa” pri kojem su iscureli dokumenti sa planovima da se diskredituju novinari koji otvoreno podržavaju Vikiliks itd.

17

 Tekst koji grupa “Anonymous” ostavlja na “napadnutom” sajtu.

18

 Kao odgovor na ddos napade softverske firme na torent (torrent) sajtove sa ilegalnim sadržajima Anon koristeći se ddos napadima onesposobljava sajtove svih velikih igrača u borbi protiv piratskih sadržaja na internetu: “Motion Picture Association of America” (MPAA), “International Federation of the Phonographic Industry” , “Recording Industry Association of America” (RIAA), “British Phonographic Industry”. “Operacija osveta” kasnije mutira u “Operaciju osvete Asanža” (Operation avenge Assange). Kao reakcija na sankcionisnje novčanih donacija Vikiliksu (Wikileaks) samoproklamovani boraci za slobodu izraza napadju sajtove firmi koje uskraćuju ove donacije (Paypal, BOA).

19

 Formulisano u članku “The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control” koji se može naći na sledećoj internet stranici: http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/dec/17/anonymous-wikileaks-protest-amazon-mastercard

Na primer u avgustu 2012. godine, “Anonimous” hakuje sajt ugandanske vlade poznate po homofobiji i umesto sajta ostavlja poruku:”Anonymous will continue to target Ugandan government sites and communications until the government of Uganda treats all people including LGBT people equally”.

 

 

Close Menu